ລາຍ​ໄດ້​ຕົ້ນ­ຕໍ​ຂອງ​ຈີ​ເລ​ມາ​ຈາກ​ການ​ສົ່ງ​ອອກ​ສິນ­ຄ້າ

18.09.2019 11:32     

    (ເນື່ອງໃນໂອກາດວັນຊາດ ຈີເລ 18 ກັນຍາ)
ຮຽບຮຽງ​ໂດຍ​​ : ລຸ້ງ​ດາວ

   ຈີ​ເລ ຫຼື ຊື່​ທາງ​ການວ່າ: ສາທາລະນະ​ລັດ ຈີ​ເລ ຕັ້ງຢູ່ ທາງທິດຕາເວັນຕົກ​ສ່ຽງໃຕ້​ ຂອງ​ທະວີບ​ອາ​ເມ​ຣິ​ກາ​ໃຕ້, ທິດເໜືອຕິດ​ກັບປະເທດເປຣູ, ທິດຕາເວັນຕົກ​ສ່ຽງ​ເໜືອຕິດ ​ກັບ​ປະເທດ​ໂບ​ລີ​ເວຍ, ທິດຕາ ເວັນອອກ​ຕິດ​ກັບປະເທດ​ອາກ ຊັງ​ຕິນ, ທິດໃຕ້ ແລະ ທິດຕາ ເວັນຕົກ​ຕິດ​ກັບ​ມະຫາສະໝຸດ​ປາ​ຊີ​ຟິກ​ຕອນ​ໃຕ້ ແລະ ມະຫາ​ສະໝຸດ​ອັດລັງຕິກຕອນ​ໃຕ້. ພື້ນ​ທີ່​ດິນ​ແມ່ນ​ມີ​ລັກສະນະ​ເປັນ​ແຜ່ນ​ຍາວ​ບາງ​ຄ້າຍຄື​ ກັບ​ກະດູກ​ສັນຫຼັງ​ຂອງ​ມະນຸດ. ຄວາມ​ກວ້າງ​ແຕ່​ທິດຕາເວັນ ອອກ​ໄປ​ຫາ​ທິດ​ຕາເວັນ​ຕົກ​ສະ ເລ່ຍ 177  ກິໂລແມັດ, ສ່ວນ​ຄວາມ​ຍາວ​ແຕ່​ທິດເໜືອ​ຫາ​ທິດ ໃຕ້ 4.200 ກິໂລ​ແມັດ. ທາງ​ພາກ​ເໜືອ​ມີ​ອາກາດ​ແຫ້ງແລ້ງ​ແບບ​ທະເລຊາຍ​ແຕ່​ອາກາດ​ໜາວ​ເຢັນ. ທະເລຊາຍ​ອາຕາ​ ກາມາ (Atacama) ຂອງ​ປະ ເທດ​ຈີ​ເລ​ຖືກ​ຈັດໃຫ້​ເປັນ​ພື້ນ​ທີ່​ແຫ້ງແລ້ງ ແລະ ຮ້ອນ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ໂລກ, ມີ​ປະລິມານ​ນ້ຳ​ຝົນ​ສະ ເລ່ຍ​ພຽງ 1 ມິນ​ລີ​ລິດ​ຕໍ່​ປີ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ແລະ ບາງ​ພື້ນ​ທີ່​ບໍ່​ເຄີຍ​ມີ​ຝົນຕົກ​ເລີຍ ຈຶ່ງ​ເຮັດ​ໃຫ້​ບໍ່​ມີ​ພືດ​ເກີດ​ຂຶ້ນ ແຕ່​ອຸດົມສົມບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ແຮ່​ທອງແດງ, ໄນ​ເຕຣດ ແລະ ທາດ​ໄອ​ໂອ​ດິນ. ພາກ​ກາງ ມີ​ອາກາດ​ຄ້າຍຄືກັບ​ສະພາບ​ອາກາດ​ແບບ​ເມ​ດີ​ເຕ​ຣາ​ນຽນ​ຄື: ບໍ່​ໜາວ​ແຮງ​ໃນ​ຕອນ​ກາງເວັນ ແຕ່​ຈະ​ໜາວ​ເຢັນ​ໃນ​ຕອນ​ກາງ​ ຄືນ ເປັນ​ເຂດ​ກະສິກຳ​ທີ່​ອຸດົມ ສົມບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ການ​ປູກຝັງ ແລະ ການ​ເຮັດ​ເຫຼົ້າ​ວາຍ, ອຸນ ຫະພູມ​ສະເລ່ຍ​ໃນ​ເມືອງ​ຊັນ​ຕິ​ອາ​ໂກ ແບ່ງ​ອອກ​ເປັນ​ຄື: ລະດູ​ຮ້ອນ ແຕ່​ທ້າຍ​ເດືອນ​ທັນວາ- ມີນາ, ອຸນຫະພູມ​ສະເລ່ຍ 13-29 ອົງສາ, ລະດູ​ໃບ​ໄມ້​ຫຼົ່ນແຕ່​ ທ້າຍ​ເດືອນ​ມີນາ - ມິຖຸນາອຸນ ຫະພູມ​ສະເລ່ຍ 8-23 ອົງ​ສາ. ລະດູ​ໜາວ ແຕ່​ທ້າຍ​ເດືອນ​ມິຖຸນາ-ກັນຍາອຸນຫະພູມ​ສະ ເລ່ຍ 4-16 ອົງ​ສາ. ລະດູ​ໃບ​ໄມ້​ປົ່ງ ແຕ່​ທ້າຍ​ເດືອນ​ກັນ​ຍາ​-​ທັນວາ ອຸນຫະພູມ​ສະເລ່ຍ 8-22 ອົງ​ສາ. ເຂດ​ພາກ​ໃຕ້​ຕອນ​ເທິງ, ເອີ້ນ​ວ່າ​ເຂດ​ທະເລສາບ ມີ​ຝົນຕົກ​ຫຼາຍ ແລະ ມີ​ອາກາດ​ອົບ​ອຸ່ນ. ເປັນ​ເຂດ​ທີ່​ອຸດົມສົມບູນ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າໄມ້ ແລະ ມີ​ການ​ເຮັດ​ທຸລະ​ກິດ​ການ​ປະມົງ​ຢ່າງ​ກວ້າງ​ຂວາງ. ສ່ວນ​ພາກ​ໃຕ້​ສຸດ​ເອີ້ນ​ວ່າ ເຂດ​ປາ​ຕາ​ໂກ​ເນຍ ລວມ​ເຖິງ​ເກາະດອນ​ຕ່າງໆ​ຢູ່​ໃນ​ຂົ້ວ​ໂລກ​ໃຕ້ ມີ​ອາກາດ​ອົບ​ອຸ່ນ ແລະ ອາກາດ​ເຢັນ ແບ່ງ​ອອກ​ເປັນ: ທິດຕາເວັນຕົກ​ຕິດ​ກັບ​ພູເຂົາ​ແອນ​ດິສ ຖືກ​ປົກ​ຄຸມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ປ່າ ມີ​ທະເລສາບ ແລະ ນ້ຳກ້ອນ ທີ່​ກະ​ແຈກ​ກະຈາຍ​ໄປ​ທົ່ວ​ຍອດພູ​ສູງ​ທີ່​ປົກ​ຫຸ້ມ​ໄປ​ດ້ວຍ​ຫິມະ​ຕະຫຼອດ​ປີ. ສະນັ້ນ ຈຶ່ງ​ມີ​ອາກາດ​ໜາວ​ເຢັນ. ດ້ານ​ທິດຕາເວັນອອກ​ທີ່ຢູ່​ຕິດ​ກັບ​ມະຫາ​ສະໝຸດ​ອັດ​ລັງ​ຕິກ ມີ​ພູມ​ອາກາດ​ເປັນ​ທົ່ງ​ຫຍ້າ​ແຫ້ງແລ້ງ ເນື່ອງ​ຈາກ​ລົມ​ຝົນ​ຈາກ​ມະຫາ​ສະໝຸດ​ປາ​ຊີ​ຟິກ​ໄປ​ບໍ່​ເຖິງ ເພາະ​ຖືກ​ຂັ້ນ​ດ້ວຍ​ພູເຂົາ​ແອນ​ດິ​ສ. ເມືອງ​ຫຼວງ​ຊັນ​ຕິອາ​ໂກ ເປັນ​ເມືອງ​ສຳຄັນ​ຂອງ​ປະເທດ​ຈີ​ເລ ແລະ ເປັນ​ເມືອງ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ ມີ​ຜູ້​ອາໄສ​ຢູ່ 7 ລ້ານ​ຄົນ (ປະມານ 40% ຂອງ​ປະຊາກອນ​ທັງ​ໝົດ​ໃນ​ປະເທດ).
    

   ປະເທດ​ຈີ​ເລ ເນັ້ນ​ໃສ່​ພັດທະນາ​ເສດຖະກິດ​ຂອງ​ປະເທດ​ໄປ​ສູ່​ຄວາມ​ເປັນ​ສາກົນ ໂດຍ​ເນັ້ນ​ໃສ່​ການ​ເປີດ​ເສລີ​ທາງ​ການ​ຄ້າ, ການ​ລົງທຶນ​ກັບ​ຫຼາຍ​ປະເທດ ແລະ ໃຫ້​ຄວາມ​ສຳຄັນ​ກັບ​ການ​ສົ່ງເສີມ​ການ​ຮ່ວມ​ມື​ໃນ​ອາ​ເມ​ຣິ​ກາ​ລາ​ຕິນ ທັງ​ສອງ​ລະດັບ​ທະວີ​ພາຄີ, ພະຫຸ​ພາຄີ ແລະ ການ​ເຊື່ອມ​ໂຍງ​ເຂົ້າ​ກັນ. ຈີ​ເລ ເປັນ​ສະມາຊິກ​ຂອງ​ກຸ່ມ​ເສດຖະກິດ ແລະ ການ​ຄ້າ​ຫຼາຍ​ຝ່າຍ​ເຊັ່ນ: ສະມາຄົມ​ການ​ເຊື່ອມ​ຕໍ່​ອາ​ເມ​ຣິ​ກາ​ລາ​ຕິນ (Latin American Integration Association: LAIA), ຄູ່​ຮ່ວມ​ມື​ຂ້າມ​ປາ​ຊີ​ຟິກ (TPP), ພັນທະ​ມິດ​ປາ​ຊີ​ຟິກ, ເອ​ເປັກ ແລະ ເປັນ​ສະມາຊິກ​ສົມ​ທົບ​ຂອງ​ກຸ່ມ MERCOSUR ແລະ ເປັນ​ປະເທດ​ດຽວ​ໃນ​ທະວີບ​ອາ​ເມ​ຣິ​ກາ​ໃຕ້​ທີ່​ເປັນ​ສະມາຊິກ ຂອງ​ອົງການ​ເພື່ອ​ການ​ຮ່ວມ​ມື​ດ້ານ​ເສດຖະກິດ ແລະ ການ​ພັດທະນາ (Organization for Economic Cooperation and Development: OECD); ການ​ສ້າງສັນ​ຍາ​ການ​ຄ້າ​ເສລີ​ເປັນ​ຫົວ​ໃຈ​ສໍາ​ຄັນ​ໃນ​ການ​ດຳເນີນ​ນະໂຍບາຍ​ເສດຖະກິດ ລະຫວ່າງ ປະເທດ​ຂອງ​ຈີ​ເລ. ປັດຈຸບັນ, ຈີ​ເລ ເຮັດ​ສັນຍາ​ການ​ຄ້າ (FTA) (ກວມ 63% ຂອງ​ປະຊາກອນ​ໂລກ, 86% ຂອງ GDP ໂລກ ແລະ 90,5% ຂອງ​ຕະຫຼາດ​ສົ່ງ​ອອກ). ຊັບພະຍາກອນ​ທຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ເປັນ​ທ່າແຮງ​ໃຫ້​ກັບ​ປະເທດ​ແມ່ນ ທອງແດງ, ແຮ່​ທາດ​ໄນ​ເຕຣດ, ແຮ່​ລິດ​ທຽມ, ໄມ້ ແລະ ສັດ​ນ້ຳ. ລາຍ​ໄດ້​ຕົ້ນຕໍ​ຂອງ​ປະເທດ​ແມ່ນ​ມາ​ຈາກ​ການ​ສົ່ງ​ອອກ​ສິນຄ້າ​ໄປ​ຕ່າງ​ປະ​ເທດ. ສິນຄ້າ​ຕົ້ນຕໍ​ທີ່​ສຳຄັນ​ໃນ​ການ​ສົ່ງ​ອອກ ແມ່ນ​ທອງແດງ ນຳ​ລາຍ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ປະເທດ​ຫຼາຍ​ກ່​ວາ 55% ຂອງ GDP. ນອກຈາກ​ນີ້, ຍັງ​ມີ​ໝາກ​ໄມ້, ເຈ້ຍ, ອາຫານ​ທະເລ, ເຫຼົ້າ​ວາຍ ແລະ ສານ​ເຄ​ມີ​ຕ່າງໆ.
ສຳລັບ​ການ​ຄ້າ​ລະຫວ່າງ​ປະເທດ​ຂອງ​ຈີ​ເລ ໃນ​ປີ 2016 ມີ​ມູນ​ຄ່າ 118.742  ລ້ານ​ໂດ​ລາ, ຫຼຸດ​ລົງ  4,8% ຈາກ ປີ  2015. ມູນ​ຄ່າ​ການສົ່ງອອກ ແລະ ນຳ​ ເຂົ້າ​ຈາກ​ເດືອນມັງກອນ-ທັນ ວາ​ຂອງ​ປີ 2015 ແລະ  2016. ດ້ານ​ອຸດສາຫະກຳ​ທີ່​ສຳຄັນ​ແມ່ນ ທອງແດງ, ແຮ່​ທາດ​ຕ່າງໆ, ເຫຼັກ, ໄມ້ ແລະ ຜະລິດ​ຕະ​ພັນ​ຈາກ​ໄມ້, ເຄ​ມີ, ຜະລິດ​ຕະ​ພັນ​ອາຫານ, ປາ​ແຊວ​ມອນ, ເຫຼົ້າ​ວາຍ. ຊັບພະຍາກອນ​ທຳ​ມະ ຊາດ​ທີ່​ສຳຄັນ: ທອງແດງ, ໄມ້, ເຫຼັກ, ສິນ​ໃນ​ນ້ຳ, ຜະລິດ​ຕະ​ພັນ​ກະເສດ (ໝາກ​ແຣ​ແຊັງ, ເຊີ​ຣີ, ແອັບ​ເປິ້ນ, ຜັກບົ່ວ, ເຂົ້າສາລີ, ສາລີ, ເຂົ້າ​ໂອດ, ຜັກທຽມ, ໜໍ່ໄມ້​ຝຣັ່ງ, ຖົ່ວ…), ຊີ້ນ​ງົວ, ສັດ​ປີກ, ປາ ແລະ ໄມ້. ສິນຄ້າ​ສົ່ງ​ອອກ​ທີ່​ສຳຄັນ​ຄື: ທອງແດງ, ໝາກ​ໄມ້, ຜະລິດ​ຕະ​ພັນ​ຈາກ​ປາ, ເຈ້ຍ, ເຄ​ມີ, ເຫຼົ້າ​ວາຍ, ຜະ ລິດ​ຕະ​ພັນ​ຈາກ​ໄມ້. ສິນ​ຄ້າ​ນໍາ​ເຂົ້າ​ແມ່ນ ນໍ້າ​ມັນ​ປີ​ໂຕ​ຣ​ລຽມ ແລະ ອາຍ​ແ​ກັ​ສທໍາ​ມະ​ຊາດ, ເຄ​ມີ, ອຸປະກອນ​ໄຟຟ້າ ແລະ ໂທລະ​ຄົມມະນາຄົມ, ເຄື່ອງ​ຈັກ​ອຸດສາຫະກຳ ແລະ ຍານ​ພາຫະ​ນະ. ຈີ​ເລ ມີ​ພົນລະເມືອງ​ທັງ​ໝົດ 17.789.260 ລ້ານ​ກ່​ວາ​ຄົນ          (ຂໍ້​ມູນ​ປີ 2017), ອັດຕາ​ການ​ເຕີບ​ໂຕ​ຂອງ​ພົນລະເມືອງ 0,8%. ນະຄອນຫຼວງ​ແມ່ນ ຊັນ​ຕິອາ​ໂກ, ລວມ​ຍອດ​ຜະລິດ​ຕະ​ພັນ​ພາຍ​ໃນ​ປະເທດ ຫຼື GDP ບັນລຸ 227,1 ຕື້​ໂດ​ລາ (ຂໍ້​ມູນ​ປີ 2017), ລາຍ​ໄດ້​ສະເລ່ຍ​ຕໍ່​ຫົວ​ຄົນ 15.346 ກ່​ວາ​ໂດ​ລາ​ຕໍ່​ຄົນ​ຕໍ່​ປີ, ອັດຕາ​ການ​ເຕີບ​ໂຕ​ຂອງ GDP 1,5%.
            ສປປ ລາວ ແລະ ສາທາລະນະ​ລັດ ຈີ​ເລ ສ້າງຕັ້ງ​ສາຍ​ພົວພັນ​ທາງ​ການ​ທູດ​ນຳ​ກັນ​ໃນ​ວັນ​ທີ 6 ທັນວາ ປີ 1991.