ທ່ານ ວັນໄຊ ພອງສະຫວັນ ປະທານອົງການກວດກາແຫ່ງລັດ ໄດ້ໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ໃນໄລຍະ 9 ເດືອນຜ່ານມາ, ອົງການກວດກາແຫ່ງລັດ ໄດ້ສຸມໃສ່ດຳເນີນການກວດກາຕາມພາລະບົດບາດ ແລະ ມະຕິຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ. ເຖິງວ່າລັດຖະບານ ແລະ ອົງການປົກຄອງແຕ່ລະຂັ້ນຈະເອົາໃຈໃສ່ຄຸ້ມຄອງ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໜ້າວຽກໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບໄດ້ດີພໍສົມຄວນ, ແຕ່ຜ່ານການກວດກາຕົວຈິງໃນຫຼາຍຂົງເຂດ ຍັງພົບເຫັນບັນຫາ ແລະ ຂໍ້ຂາດຕົກບົກພ່ອງທີ່ສຳຄັນ ດັ່ງນີ້: ການກວດກາໂຄງການລົງທຶນຂອງລັດ: ໄດ້ກວດກາ 58 ໂຄງການຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ພົບເຫັນໂຄງການສ່ວນຫຼາຍທີ່ປະຕິບັດແຕ່ປີ 2015 ຄືນຫຼັງ ບໍ່ມີບົດສະເໜີໂຄງການ, ບໍ່ຜ່ານການປະເມີນ ບໍ່ຜ່ານການປະມູນ, ບໍ່ມີການວາງເງິນຄໍ້າປະກັນສັນຍາ 10%, ສັນຍາບໍ່ໄດ້ຈົດທະບຽນສານ ແລະ ບໍ່ມີໃບມອບ-ຮັບໂຄງການຖາວອນ. ນອກນີ້, ຍັງພົບ 30 ໂຄງການ ທີ່ມີຕົວເລກການຊຳລະເງິນຕົວຈິງ ລະຫວ່າງ ພະແນກ ການເງິນ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ກັບບໍລິສັດ ຜິດດ່ຽງກັນສູງເຖິງ 706.47 ຕື້ກີບ ແລະ 21 ໂຄງການມີມູນຄ່າເຫຼືອຈາກສັນຍາ 276.63 ຕື້ກີບ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຫັກລົບອອກຈາກມູນຄ່າລວມຂອງໂຄງການ. ເຂດເສດຖະກິດພິເສດ: ກວດ ກາ 4 ເຂດຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ພົບວ່າ: ການແກ້ໄຂສິ່ງກີດຂວາງ, ການຊົດເຊີຍ ແລະ ການອອກໃບຕາດິນໃຫ້ຜູ້ພັດທະນາບາງເຂດຍັງບໍ່ສຳເລັດ, ບາງເຂດຍັງບໍ່ມີການພັດທະນາ (ເຂດດົງໂພສີ); ຜູ້ລົງທຶນຈຳນວນຫຼາຍນຳເຂົ້າທຶນໂດຍບໍ່ຜ່ານທະນາຄານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ພ້ອມທັງບໍ່ປະຕິບັດພັນທະອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມ ແລະ ຄ່າຊັບ ພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ການນຳເຂົ້າພາຫະນະ ແລະ ເສຍພາສີ-ອາກອນ: ກວດກາຢູ່ 9 ແຂວງ, ພົບການອະນຸ ມັດນຳເຂົ້າບໍ່ເປັນລະບົບ, ໃບອະນຸຍາດດຳເນີນທຸລະກິດໝົດອາຍຸ ຫຼື ທະບຽນວິສາຫະກິດບໍ່ຖືກກັບທຸລະກິດພັນທະຕົວຈິງ. ກວດພົບພາຫະນະນຳເຂົ້າຊົ່ວຄາວ (IM8) ແລະ ນຳເຂົ້າເສຍພາສີ 1% ຈໍານວນ 141 ຄັນ ຢູ່ 6 ແຂວງ ທີ່ສັນຍາໝົດກຳນົດ ແຕ່ບໍ່ຕໍ່ສັນຍາ ແລະ ບໍ່ສົ່ງລົດອອກ, ພ້ອມທັງກວດພົບພາຫະນະບໍ່ມີເອກະສານນຳເຂົ້າຢ່າງຖືກຕ້ອງ 310 ຄັນ ຢູ່ແຂວງໄຊສົມບູນ ແລະ ບໍລິຄໍາໄຊ, ຖານລາຍຮັບ ແລະ ການອອກໃບຕາດິນ: ຜ່ານການກວດກາຖານລາຍຮັບຢູ່ 6 ແຂວງ, ພົບວ່າບາງແຂວງມອບເງິນຄ່າຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ, ຄ່າທຳ ນຽມ ແລະ ຄ່າບໍລິການ ບໍ່ສອດຄ່ອງກັບກົດໝາຍວ່າດ້ວຍງົບປະມານແຫ່ງລັດ. ສ່ວນການກວດກາອອກໃບຕາດິນຢູ່ 4 ແຂວງ ພົບວ່າການເຜີຍແຜ່ນິຕິກຳຍັງບໍ່ທັນແທດເຖິງ, ການເກັບລາຍຮັບບໍ່ໄດ້ຕາມແຜນ, ລະບົບຖານຂໍ້ມູນບໍ່ທັນລວມສູນ ແລະ ການປັບໃໝຜູ້ບໍ່ເສຍພາສີທີ່ດິນຍັງບໍ່ທັນເດັດຂາດ, ກອງຄຸ້ມຄອງສະໜາມບິນ ແລະ ກອງຈະ ລາຈອນທາງອາກາດ: ກວດກາສັນຍາຈັດຊື້-ຈັດຈ້າງ (ໄລຍະປີ 2019-2026) ສາມາດກວດສຳເລັດ 148 ສັນ ຍາ. ພົບວ່າ ກອງຄຸ້ມຄອງສະໜາມບິນມີ 19 ສັນຍາ (ມູນຄ່າ 139 ຕື້ກີບ) ທີ່ມີໜ້າວຽກບໍ່ໄດ້ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ມູນຄ່າສູງເກີນທ້ອງຕະຫຼາດ 13.38 ຕື້ກີບ ແລະ ມີ 6 ສັນຍາ (ມູນຄ່າ 55.32 ຕື້ກີບ) ທີ່ມີການເຊັນສັນ ຍາ ແລະ ຊໍາລະເງິນ. ສ່ວນກອງຈະລາຈອນທາງອາກາດ ພົບ 3 ສັນຍາ ທີ່ມີໜ້າວຽກບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດ ມູນຄ່າ 100 ລ້ານກີບ, ການນໍາໃຊ້ເງິນກູ້ຢືມຂອງລັດ (ຮູບແບບ EPC): ກວດກາ 11 ສັນຍາ ຂອງຂະແໜງໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ພົບວ່າການກູ້ຢືມຮູບແບບ EPC ແມ່ນບໍ່ທັນສອດຄ່ອງກັບເງື່ອນໄຂຕົວຈິງ, ມີການຄິດໄລ່ເງິນບໍລິຫານ-ຄຸ້ມຄອງໂຄງການສູງເກີນລະບຽບ, ເນື້ອໃນສັນຍາບໍ່ຮັດກຸມ, ບໍລິສັດເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງເງິນເອງ ແລະ ພາຍຫຼັງສຳເລັດໂຄງການ ບໍ່ໄດ້ມອບຊັບສິນຄືນໃຫ້ລັດ. ນອກນັ້ນ, ຍັງກວດພົບເງິນເຫຼືອ 4.70 ລ້ານໂດລາ ທີ່ຕ້ອງຫັກລົບອອກຈາກວົງເງິນກູ້, ການຄຸ້ມຄອງທາດເຄມີ: ກວດກາ 6 ແຂວງ ພົບວ່າ ບໍລິສັດທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດນຳເຂົ້າທາດເຄມີທັງໝົດ 144 ບໍລິສັດ ບາງສ່ວນບໍ່ໄດ້ໄປແຈ້ງຕໍ່ຂະແໜງການກ່ຽວຂ້ອງ, ການເກັບຮັກສາບໍ່ໄດ້ມາດຕະຖານ, ພາຫະນະບໍ່ຕິດສະຫຼາກເຕືອນເປັນພາສາລາວ ແລະ ມີການລັກລອບນຳເຂົ້າທາດເຄມີອັນຕະລາຍ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສັງຄົມ, ການຈ່າຍຄ່າຊົດເຊີຍເຂື່ອນໄຟຟ້າເຊປຽນ-ເຊນ້ຳນ້ອຍ: ບໍລິສັດ PNPC ໄດ້ຈ່າຍເງິນ 10 ລ້ານໂດລາ ໃຫ້ແຂວງອັດຕະປືແລ້ວ. ປັດຈຸບັນໄດ້ຊົດເຊີຍໃຫ້ປະຊາຊົນແລ້ວ 956 ຄອບຄົວ (ເທົ່າກັບ 98,7%) ແລະ ຍັງອີກ 12 ຄອບຄົວ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນຍອມຮັບເອົາຄ່າຊົດເຊີຍ. ການຄຸ້ມຄອງຊັບສິນຂອງລັດ ແລະ ການເຊົ່າ-ສຳປະທານ: ການຫັນຊັບສິນ (ທີ່ດິນ, ສິ່ງກໍ່ສ້າງ, ພາຫະນະ) ໃຫ້ບຸກຄົນ-ນິຕິບຸກຄົນ ຍັງມີການຊຳລະບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນ, ການຫັນທີ່ດິນບາງສ່ວນບໍ່ຜ່ານການຮອງຮັບຈາກສະພາປະຊາຊົນແຂວງ ແລະ ບໍ່ຜ່ານການປະມູນ. ສຳລັບໂຄງການເຊົ່າ-ສຳປະທານທີ່ດິນ 720 ໂຄງການ, ພົບວ່ານິຕິກຳ ແລະ ສະຖິຕິຂອງ 3 ຂະແໜງການຄຸ້ມຄອງບໍ່ກົງກັນ, ບາງໂຄງການບໍ່ມີສັນຍາ, ບໍ່ວາງເງິນຄໍ້າປະກັນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເຮັດບົດປະເມີນຜົນກະທົບສິ່ງແວດລ້ອມ (EIA). ຜົນກະທົບ ແລະ ການຊົດເຊີຍ ໂຄງການທາງລົດໄຟ ລາວ-ຈີນ: ມາຮອດເດືອນມິຖຸນາ 2026 ໄດ້ເບີກຈ່າຍຄ່າຊົດເຊີຍແລ້ວ 1,640.47 ຕື້ກີບ, ຍັງຄ້າງ 209.51 ຕື້ກີບ ແລະ ມີຕອນດິນທີ່ຖືກຜົນກະທົບອີກ 600 ຕອນ ທີ່ເຈົ້າຂອງຍັງບໍ່ທັນຮັບເອົາຄ່າຊົດເຊີຍ. ນອກນັ້ນ, ອົງການກວດກາແຫ່ງລັດ ຍັງໄດ້ຊຸກຍູ້ການແກ້ໄຂຜົນກະທົບດ້ານການກໍ່ສ້າງ, ການເຂົ້າຢູ່ເຮືອນຈັດສັນ (ເຂົ້າຢູ່ແລ້ວ 257 ຫຼັງ ຈາກ 349 ຫຼັງ) ແລະ ສືບຕໍ່ຕິດຕາມການດໍາເນີນທຸລະກິດຂອງບໍລິສັດໃຫ້ມີຄວາມໂປ່ງໄສ.
ຜ່ານການກວດພົບບັນຫາຕ່າງໆ, ທ່ານ ປະທານອົງການກວດກາແຫ່ງລັດ ໄດ້ສະເໜີໃຫ້ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງທັງຂັ້ນສູນກາງ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງ, ແກ້ໄຂ ແລະ ປະຕິບັດນະໂຍບາຍຕ່າງໆ ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ລະບຽບການຢ່າງເຂັ້ມງວດ. ຂ່າວ-ພາບ: ບຸນຕອມ
ຄໍາເຫັນ