ຄວາມເປັນມາຂອງປູ່ເຍີຍ່າເຍີ

ຄັ້ງເມື່ອປາບດາພິເສດ ແລະສະເຫຼີມເມືອງໃຫ້ເປັນກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດອຸຕະມະຣາຊະທານີສີມະຫານະຄອນ ຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ, ກ່ອນທີ່ພະອົງຈະນຳເອົາພະພຸດທະສາສະໜາເຂົ້າມາໃນອານາຈັກ 6 ປີ.

ຕາມໜັງສືພົງສາວະດານ ເມືອງແຖງ ຫຼື ເມືອງໄລ່ ຫຼືໄລ່ເຈົ້າຂອງສົມເດັດມະຫາອຸປະຣາດອຸ່ນແກ້ວ ຊົງແຕ່ງໄວ້ເມື່ອຄັ້ງສະເດັດເປັນແມ່ທັບເມື່ອຕີເມືອງແຖງ ແລະ ເມືອງໄລ່ໄດ້ ໃນປີ ຈ.ສ 1197 ໄດ້ສືບຖາມປະຫວັດນຳຜູ້ໄທເມືອງແຖງວ່າ: ແມ່ນແຖນຢູ່ຟ້າໃຕ້ເຄືອເຂົາກາດ ລົງມາຕາມຄຳເຊີນຂອງປູ່ຕາລົກ ແລະ ປູ່ຕາເລົາໃຫ້ມາຟັນເຄືອເຂົາກາດທີ່ໃຫຍ່ສູງຄຸງຟ້າ ບັງຕາເວັນໄວ້ມືດມົວ ອັນເກີດຂຶ້ນນະທີ່ບັດນີ້ຮຽກວ່າໜອງອຸລາ ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກຕຳບົນສາມໝື່ນ ຕຳບົນສາມໝື່ນເປັນບ້ານປູ່ຕາລົກທີ່ມີລູກສາວ 29 ຄົນ ແລະ ປູ່ຕາເລົາທີ່ມີລູກຊາຍ 20 ຄົນກັບມີສາມໝື່ນຈົກ (ຄົກ) ຫົກໝື່ນລອງ (ກະລໍ) ຊ້າງຮ້ອງບໍ່ໄດ້ຍິນ ຂຸນລໍຄຳໄດ້ສ້າງເປັນເມືອງ ເພາະມີພັກພວກໄພ່ພົນເຖິງສາມໝື່ນສາມພັນຄົນ. ສະນັ້ນ, ຈຶ່ງຮຽກວ່າຕຳບົນສາມໝື່ນ ຕໍ່ມາຂຸນບູຣົມໄດ້ມາສ້າງເປັນເມືອງແຖງ ແລະ ຮຽກຕໍ່ມາວ່າເມືອງທຽນ ຫຼື ແຖນ ທີ່ແປວ່າຟ້າປະທັບເປັນຣາຊະທານີ. ເມື່ອຝຣັ່ງເສດຕີໄດ້ຕົງແກງ (ຫວຽດນາມເໜືອ) ແລະ 12 ຈຸໄທ ໃນປີ ຄ.ສ 1885 ແລ້ວ ໄດ້ເອົາເມືອງແຖນໄປຂຶ້ນກັບຕົງແກງ ແລະ ໃສ່ຊື່ໃໝ່ວ່າ ດຽນບຽນຟູ ເມື່ອຄັ້ງປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ຮັບໄປຕັດເຄືອເຂົາກາດແລ້ວໄດ້ສັ່ງຄວາມໄວ້ວ່າ ຄັນກູສອງຜົວເມຍ ຫາກຕັດເຄືອເຂົາກາດນີ້ຂາດແລ້ວ ກູສອງຜົວເມຍຫາກຕາຍໄປ ໃຫ້ສູຫາກຄິດເຖິງພວກກູ ເວລາຂານເອີ້ນຫາກູເຍີ ວ່າມາເຍີ ໄປເຍີ ນັ່ງເຍີ ລຸກເຍີ ກິນເຍີ ນອນເຍີ...ພາຍລຸນມາ ຄຳວ່າ ເຍີ ເລີຍຜັນແປໄປເປັນ ເຢີ, ເນີ ແລະ ເດີ. ສຳລັບອະດີດພະຣາຊະພິທີຣາຊາພິເສດ ຂອງກະສັດລ້ານຊ້າງຂຶ້ນເປັນເຈົ້າແຜ່ນດິນຈະມີພິທີຫົດສົງໂດຍມີປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ຫົດສົງກ່ອນຄົນທັງຫຼາຍ ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍມາຟ້ອນຖວາຍ. ໃນປາງບຸນກຸດສົງການປີໃໝ່ລາວໃນວັນສັງຂານເນົາ ຕອນແລງປູ່ເຍີ ແລະ ຍ່າເຍີໄດ້ມີພິທີແຫ່ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີເມືອໄຫວ້ພະພຸດທະຮູບ ແລະຟ້ອນສະຫຼອງທີ່ວັດຊຽງທອງ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຄົນທາງຫົວເມືອງຂອງນະຄອນ-ຫຼວງພະບາງໄດ້ເບິ່ງໄດ້ຊົມ. ມື້ສັງຂານຂຶ້ນຕອນເຊົ້າໃນສະໄໝຣາຊະການຂອງພະເຈົ້າຫຼ້ານ້ຳແສນໄທ ໄດ້ໄປສົງນ້ຳພະບາງທີ່ວັດຊຽງກາງ ແລະຫົດສົງພະຢູ່ວັດມະໂນຣົມ, ສ່ວນໃນຣາຊະການພະເຈົ້າວິຊຸນນະຣາດ ໄດ້ໄປສົງນ້ຳພະທີ່ວັດວິຊຸນນຳດ້ວຍ, ນັບແຕ່ຣາຊະການຂອງພະເຈົ້າສັກກະຣິນ ເປັນຕົ້ນມາແມ່ນໄດ້ໄປສົງ ແລະຟ້ອນຢູ່ວັດໃໝ່ສຸວັນນະພູມມາຣາມ ຫຼັງຈາກປີໃໝ່ລາວແລ້ວ, ສ່ວນວັນສັງຂານຂຶ້ນຕອນແລງໄດ້ໄປໄຫວ້ພະພຸດທະຮູບ ແລະຫໍສະໝຸດພຸດທະສາສະໜາທີ່ວັດແກ້ວຟ້າ ແລ້ວຟ້ອນໃຫ້ຄົນຟາກຫາງເມືອງໄດ້ເບິ່ງ ຄັນເຖິງວັດແກ້ວຟ້າ ແລະຫໍສະມຸດບໍ່ມີແລ້ວແມ່ນໄດ້ໄປໄຫວ້ເຂດດິນຂອງວັດ ແລ້ວກັບຄືນມາຟ້ອນຢູ່ວັດທາດດັ່ງປັດຈຸບັນ. ສຳລັບກິດຈະກຳຂອງປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ທີ່ໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນປັດຈຸບັນນັ້ນ ລ້ວນແລ້ວແຕ່ເປັນປະເພນີທີ່ສຳຄັນຂອງຊາດ ກ່ອນຈະນໍາເອົາປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີອອກໄປເຄື່ອນໄຫວ ຈະຕ້ອງໄດ້ເຮັດພິທີທາງສາສະໜາຕາມຮີດຄອງປະເພນີກ່ອນຊຶ່ງກິດຈະກຳທີ່ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີໄດ້ເຄື່ອນໄຫວໃນໄລຍະບຸນປີໃໝ່ລາວປະກອບມີ ການເອົານ້ຳທ່ຽງ ຊຶ່ງຈັດຂຶ້ນໃນມື້ສັງຂານລ່ວງ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ຈະຕ້ອງໄດ້ອອກໄປຕັກເອົານ້ຳທ່ຽງ ຫຼືນ້ຳສັກສິດ ສະອາດ ບໍລິສຸດເພື່ອເອົາໄວ້ຫົດສົງອົງພະບາງ ໃນມື້ອັງເຊີນອົງພະບາງລົງມາຫົດສົງຢູ່ວັດໃໝ່ສຸວັນນະພູມມາລາມພ້ອມທັງໄດ້ປະກອບສ່ວນຂະບວນແຫ່ຫວໍ່ ແລະອື່ນໆ. ນອກຈາກນີ້ໃນເດືອນ 6 ຂຶ້ນ 8 ຄໍ່າ ຈະມີພິທີລ້ຽງຖວາຍ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ກ່ອນລ້ຽງຫໍຜີທັງຫຼາຍໃນທົ່ວເມືອງ. ສ່ວນໃນວັນເພັງຂຶ້ນ 15 ຄໍ່າ ເດືອນ 12 ໃນສະໄໝພະເຈົ້າສາມແສນໄທ ເປັນຕົ້ນມາ ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຈະສະເດັດ ພະຣາຊະດຳເນີນໄປສະຫຼອງວັດແກ້ວຟ້າ. ສ່ວນໃນສະໄໝພະເຈົ້າອານຸຣຸດ ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຈະສະເດັດ ພະຣາຊະດຳເນີນໄປໄຫວ້ ພະທາດສີທັມມະໂສກກະຣາດ ຫຼື ທາດສວນແຖນ, ສ່ວນໃນສະໄໝ ພະເຈົ້າມັງທາຕຸຣາດ ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຈະສະເດັດ ພະຣາຊະດຳເນີນໄປໄຫວ້ພະທາດຫຼວງ ນະຄອນຫຼວງພະບາງໃນທຸກກິດຈະກຳ ປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ກໍໄດ້ໄປຟ້ອນສະຫຼອງທຸກໆປີ. ນອກຈາກພະຣາຊະພິທີຣາຊາພິເສດຂອງກະສັດລ້ານຊ້າງຂຶ້ນເປັນເຈົ້າແຜ່ນດິນແລ້ວ ພະຣາຊະພິທີຖວາຍພະເພີງພະບໍຣົມມະສົບພະເຈົ້າແຜ່ນດິນແມ່ນປູ່ເຍີ ຍ່າເຍີ ຈະເປັນຜູ້ຖວາຍກ່ອນ ແລ້ວໂສກາຮ້ອງໄຫ້.